Ανάμεσα στον χάρτη και τον κώδικα

Καλώς ήρθατε, αγαπητοί αναγνώστες του ημερολογίου μου. Ονομάζομαι Αλεξάντρ Ανενκόφ.

Σπούδασα γεωγραφία. Αποφοίτησα από τη Σχολή Γεωγραφίας του Κρατικού Πανεπιστημίου του Περμ και άρχισα την επαγγελματική μου πορεία με τα GIS, τη χαρτογραφία και την πολεοδομία. Έτσι ο χάρτης για μένα ήταν πάντα κάτι περισσότερο από μια εικόνα ενός τόπου. Είναι ένας τρόπος να οργανώνεις διάσπαρτες πληροφορίες σε σύστημα, να βλέπεις τις σχέσεις ανάμεσα στα αντικείμενα και να καταλαβαίνεις γιατί ο χώρος έχει τη συγκεκριμένη μορφή.

Ίσως γι’ αυτό η μετάβαση από τη γεωγραφία στις ψηφιακές τεχνολογίες ήταν πολύ πιο φυσική απ’ όσο φαίνεται απ’ έξω. Πρώτα ήρθαν τα χωρικά δεδομένα και τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών, έπειτα η πληροφοριακή μοντελοποίηση, οι απαιτήσεις δεδομένων, τα κοινά περιβάλλοντα δεδομένων και η ψηφιοποίηση των υποδομών. Αργότερα προστέθηκαν συστήματα ταξινόμησης, μηχαναγνώσιμα έγγραφα, οντολογίες, βάσεις γνώσης, ψηφιακά δίδυμα και τεχνητή νοημοσύνη.

Τα ονόματα των τεχνολογιών αλλάζουν γρήγορα, μερικές φορές ταχύτερα από τις παρουσιάσεις για την προηγούμενη τεχνολογία. Πίσω τους όμως παραμένει για μένα το ίδιο ερώτημα: πώς περιγράφουμε τον σύνθετο πραγματικό κόσμο ώστε να μπορούμε να δουλεύουμε ουσιαστικά με την ψηφιακή αναπαράστασή του;

Στη γεωγραφία μαθαίνουμε να βλέπουμε το σύστημα πίσω από το μεμονωμένο αντικείμενο. Ένας ποταμός υπάρχει μέσα σε μια λεκάνη απορροής· μια πόλη εξαρτάται από τη θέση, το ανάγλυφο, τις συγκοινωνιακές συνδέσεις και την ιστορία της· ένα τοπίο προκύπτει από πολλές διεργασίες διαφορετικών εποχών. Κάτι ανάλογο συμβαίνει στα ψηφιακά συστήματα. Ένα μοντέλο, ένα έγγραφο ή ένα σύνολο δεδομένων γίνεται πραγματικά χρήσιμο όταν καταλαβαίνουμε τη θέση, τις σχέσεις, την προέλευση και τη μελλοντική χρήση του.

Από εδώ προέρχεται το επαγγελματικό μου ενδιαφέρον για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των υποδομών. Με ενδιαφέρει πώς τα δεδομένα γίνονται μηχανική γνώση, οι κανονιστικές απαιτήσεις μηχαναγνώσιμες, τα πληροφοριακά μοντέλα συνδέονται με πραγματικές διαδικασίες και η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά αρκετά δομημένο πλαίσιο ώστε να γίνει χρήσιμο εργαλείο, αντί για ένα ακόμη εντυπωσιακό παράθυρο με κουμπί «Δημιουργία».

Σημαντικό μέρος αυτής της ιστορίας είναι και η διδασκαλία. Όταν εξηγείς σε φοιτητές ή συναδέλφους την πληροφοριακή μοντελοποίηση, τις ψηφιακές πλατφόρμες ή τα δεδομένα, γρήγορα ανακαλύπτεις κενά και στη δική σου κατανόηση. Μια καλή εξήγηση είναι αμείλικτη απέναντι στις όμορφες αλλά κενές διατυπώσεις. Ίσως γι’ αυτό μου αρέσει να αναλύω σύνθετα θέματα ώσπου πίσω από την ορολογία να φαίνεται ξανά πώς ακριβώς λειτουργεί το σύστημα.

Αυτός ο τρόπος θέασης του κόσμου συνεχίζεται και έξω από τη δουλειά. Με ενδιαφέρουν οι πόλεις, τα φυσικά τοπία, η ιστορία, οι δρόμοι, η αρχιτεκτονική, η φωτογραφία και τα ταξίδια. Τα βλέπω κυρίως ως ευκαιρία να σταματήσω και να καταλάβω: γιατί αναπτύχθηκε εδώ μια πόλη, πώς ήταν άλλοτε αυτό το τοπίο, πώς προσάρμοσαν οι άνθρωποι τον χώρο στις ανάγκες τους και ποια στοιχεία του παρελθόντος εξακολουθούν να τον διαμορφώνουν.

Έτσι γεννήθηκε αυτό το ημερολόγιο. Εδώ μπορούν να συνυπάρχουν ταξίδια και τεχνολογία, γεωγραφία και ψηφιακά προϊόντα, φωτογραφίες και μεγάλα κείμενα. Με την πρώτη ματιά τα θέματα μοιάζουν διαφορετικά. Για μένα τα ενώνει μια συνήθεια: να κοιτάζω προσεκτικότερα από την πρώτη εντύπωση και να προσπαθώ να καταλάβω πώς είναι φτιαγμένα τα πράγματα.

Ίσως γι’ αυτό βρίσκομαι ακόμη κάπου ανάμεσα στον χάρτη και τον κώδικα.

Και νομίζω πως εκεί αισθάνομαι απολύτως καλά.